Page:Pit Sòan Ê Chho͘ Ha̍k.djvu/52

Cī siŏh-hiĕk gó muôi gáu-dó̤i

TSU-TÉNG KIÁM-HOAT

Tsu-téng kiám-hoat減法 chīu-sī就是 tsu-téng ka-hoat加法 ê tùi-hoán tiāⁿ-tiāⁿ定定.

Kiám-chhái檢彩 gia̍h-siaⁿ額聲 lóng chiàu-tsa̍p照十 chìn, chīu tio̍h siá tsòe tōa-siàu大數, kiáⁿ tsòe sió-sò͘小數; chiàu sió-sò͘小數 ê hoat-tō͘法度 lâi kiám-i減伊. Kiám-chhái檢彩 chiàu-tsa̍p照十 chìn chīu chèng-siàu, chhhù-téng tio̍h hoâiⁿ-lia̍t橫列 siá, tùi-lō͘-bé kiám-khí. Bó͘-ūi ê goân-siàu原數 thiⁿ pún-ūi本位 ê goân-siàu原數, alî-kiám, só͘-chhun-ê. Hêng bú-siàu 母數ē-lia̍t下列 só͘-chioh-ê, chīu-sī就是 bú-siàu 母數ê chi̍t, koh kiám, só͘-chhun-ê. Ta̍k-ūi tio̍h chhin-chhīuⁿ親像 àn-ni. Kàu-thâu chīu-soah.

Siat-sú設使 bó͘-lâng某儂 khiàm-gûn 12 niú 6 hun-pòaⁿ, chīu lâi hêng 8 niú 4 chîⁿ; iáu khiàm jōa-tsōe偌濟? Gia̍h-siaⁿ額聲 lóng chiàu-tsa̍p照十 chìn, chīu tio̍h niú tsòe tōa-siàu大數, chîⁿ, hun, tsòe sió-sò͘小數. Chiàu-hoat照法 lâi kiám, tit-tio̍h得著 3 niú 6 chîⁿ 6 hun-pòaⁿ.

Siat-sú設使 bó͘-lâng某儂, ū mī-hún 15 kun 6 niú 9 chîⁿ, lâi bōe 10 jun 12 niú 5 chîⁿ: iáu-chhun jōa-tsōe偌濟?

Pâi-lia̍t排列 hó, tùi chîⁿ ê ūi kiám-khí. Chîⁿ-ūi ê 9 kiám 5, chhun. Pún-ūi本位 4. Niú-ūi ê 6 kiám 12, kàu-gia̍h夠額 thang kiám, chīu tio̍h chioh kun-ūi ê 1 hòa tsòe 16 niú, thiⁿ-chham添參 goân-siàu原數 ê 6 niú, kiōng 22; kiám 12, chhun 10. Pún-ūi-ē tio̍h 10. Kun-ūi ê 15 kiám 10 kap só͘-chioh所借 ê 1, kiōng kiám 11, chhun 4. Kun-ūi-ē tio̍h 4.

Tùi 3 nî 210 ji̍t 18 tiám-cheng點鐘 40 hun 50 biáu kiám 1 nî 220 ji̍t 20 tiám-cheng點鐘 30 hun 56 biáu.

Pâi-lia̍t排列 hó, tùi biáu ê ūi kiám-khí. 50 kiám 56, thang-kiám, chīu tio̍h chioh 1 hun hòa-tsòe化做 60 biáu, thiⁿ-chham添參 pún-ūi本位 ê 50, kiōng 110, kiám 56, chhun 54. Pún-ūi-ē tio̍h 54. Hun-ūi ê 40 kiám 30 chham só͘-chioh所借 ê 1, kiōng-kiám 31, chhun 9. Tiám-ūi ê 18 kiám 20 thang kiám, tio̍h chioh 1 ji̍t, hòa-tsòe化做 24 tiám-cheng點鐘, thiⁿ-chham添參 goân-siàu原數 ê 18, kiōng 42, kiám 20 chhun 22. Ji̍t-ūi ê 210 kiám 220 chham só͘-chioh所借 ê 1, kiōng-kiám 221, thang-kiám, tio̍h chioh 1 nî, hòa-tsòe化做 365 ji̍t, thiⁿ-chham添參 pún-ūi本位 ê goân-siàu原數 210, kiōng 575, kiám 221, chhun 254. Nî-ūi ê 3 kiám 1 chham só͘-chioh所借 ê 1, kiōng-kiám 2, chhun 1.